Donkere Ierse nachten met de Dullahan

De avond valt en in de schemer slaat hij toe. Gekleed in donkere kleding en gezeten op een inktzwart paard, stormt hij voorbij. De grote zweep die hij laat knallen is gemaakt van een menselijke ruggengraat en wie hem durft aan te kijken, verliest een oog of krijgt een lading bloed over zich heen. Eeuwenlang werd hij gevreesd: de Ierse ruiter zonder hoofd… de Dullahan.

dullahan
Dullahan (foto: filmbeeld uit ‘Sleepy Hollow’)

Zonder hoofd

Halloween is achter de rug, maar het bijbehorende Keltische jaarfeest Samhain vindt vandaag plaats. Reden genoeg om één van Ierlands spookachtige verschijningen onder de loep te nemen: de Dullahan. De Dullahan (je spreekt het uit als ‘Dóe-la-hon’) is een minder sympathiek personage uit de Ierse folklore. Neem alleen al zijn fysieke verschijning, die de Ieren kordaat omschrijven als colann gan ceann, oftewel ‘lichaam zonder hoofd’.

Niemand weet precies hoe hij zijn hoofd is kwijt geraakt. De Kelten geloofden dat de menselijke ziel in het hoofd huisde. Vandaar dat gedode tegenstanders werden onthoofd. Als het een machtige tegenstander betrof, werd het hoofd zelfs als een trofee mee naar huis genomen. Het behield namelijk zijn spirituele kracht en functioneerde zo als een talisman voor de overwinnaar.

Geen wonder dat de Dullahan zijn hoofd met zich meedraagt. Dat levert een luguber beeld op, want al is het hoofd gescheiden van de romp, het leeft gewoon verder, rottend en stinkend, met rusteloze zwarte ogen en een demonische grijns van oor tot oor. Soms zit het hoofd keurig vastgebonden aan het zadel, maar vaak houdt de Dullahan zijn hoofd hoog in de lucht om met X-ray eyes de zielen te vinden die hij wil meenemen in de dood.

Doodskoets

Niets of niemand houdt de Dullahan tegen. Hij raast voorbij op zijn paard – dat soms geen hoofd heeft – of zit op de bok van een zwarte doodskoets die de Ieren een cóiste bodhar of ‘stille koets’ noemen. De koets wordt voortgetrokken door zes zwarte paarden die zo woest en snel rennen dat er vuur uit hun neusgaten komt en dat hun hoeven vonken veroorzaken op de weg.

Wie de Dullahan buiten de deur denkt te houden via een stevig slot op hekwerk, poort of deur, komt van een koude kermis thuis. Waar de Dullahan rijdt, knallen sloten open om de hoofdloze ruiter of zijn koets een vrije doorgang te verlenen. Even kijken waar hij precies naartoe gaat, is geen goed idee, want de Dullahan maakt onnozele pottekijkers blind met zijn zweep of gooit bloed over hen heen.

Ten dode opgeschreven

De Dullahan zal zijn doel hoe dan ook bereiken en dat is het ophalen van een ziel die ten dode is opgeschreven. De enige woorden die hij tijdens zijn spookachtige rit spreekt, rollen over zijn lippen wanneer hij stopt en stilstaat. Dan roept hij de naam uit van degene die gaat sterven. Het gebruikelijke advies is dan ook om de handen over de oren te houden als de Dullahan voorbij komt. Want wat je niet hoort, kan ook geen waarheid worden,

Er bestaat slechts één remedie tegen de Dullahan en dat is een stukje goud. Wie de Dullahan onverhoopt tegenkomt en toevallig iets van goud bij zich draagt, bijvoorbeeld een ring, kan zichzelf redden. Door het goud voor het paard of de koets op de grond te gooien, wordt de Dullahan gestopt. Hij zal zich daarna spoorslags omdraaien en een  duister heenkomen zoeken.

dullahan
Doodskoets van de Dullahan (illustratie: onbekend)

Crom Dubh en nazaten

Wetenschappelijk wordt de Dullahan gekoppeld aan de Keltische god Crom Dubh (‘de zwarte kromme’), die bepaald geen lieverdje was. Zijn feestdag in augustus werd in het pagane Ierland gevierd met mensenoffers in ruil voor een goede oogst. Sint Patrick maakte korte metten met dit gebruik, zo gaat het verhaal, waarna de duistere godheid plaatsmaakte voor een meer folkloristische variant: de Dullahan. Zo kon Crom Dubh toch nog aan zijn jaarlijkse portie verdoemde zielen komen.

De Dullahan is waarschijnlijk de inspiratiebron voor de ruiters zonder hoofd uit diverse andere volksculturen. Beroemde voorbeelden zijn de sprookjes van de Gebroeders Grimm, de groene ridder uit het middeleeuwse epos Heer Gawein en de Groene Ridder, en de Legende van Sleepy Hollow, een kort verhaal van de Amerikaanse schrijver Washington Irving dat meermaals is verfilmd. De Dullahan komt ook terug in moderne computergames, waar hij als boosaardige figuur wordt ingezet om het leven van de spelers zuur te maken.

Ooggetuigen

Wie liever ‘echt’ griezelt, kan zijn of haar hart ophalen bij twee verhalen uit Ierland van ooggetuigen die de Dullahan denken te hebben gezien. Visser Seán Ó hEinrí uit Kilgalligan in het graafschap Mayo vertelde het volgende vreemde verhaal in 1973.

“Het was op een zaterdagavond, lang geleden, toen we op zalm aan het vissen waren. We waren met z’n vieren – drie van ons roeiden op dat moment en één man zat aan het roer (…) Toen zei de man die de boot bij de achtersteven bestuurde: ‘We leggen de boot een poosje in An Poll Dorcha.’ (…) Dus toen we daar een poosje lagen, stak een van de mannen een pijp op. ‘Krijg nou wat,’ zei de man aan het roer, ‘steek je riemen in het water en roei voor je leven. Kijk wat er op de rots staat!’ Dus ik keek rond en sindsdien geloof ik nog altijd dat ik de geest zonder hoofd heb gezien. We hebben peentjes gezweet voordat we bij het strand in Portacloy kwamen. De man aan het roer zei dat hij een poosje naar de verschijning had gekeken en dat het een man zonder hoofd was. Hoe dan ook, het was een zuurverdiende avond tegen de tijd dat we de kust bereikten. Sinds die tijd ben ik nooit meer op zalm gaan vissen op zaterdagavond.”

Een ander opvallend verhaal komt van W.J. Fitzpatrick, een verhalenverteller uit het Mourne gebergte in het Noord-Ierse graafschap Down:

“Ik heb de Dullahan zelf gezien, terwijl hij op de rand van de heuveltop tussen Bryansford en Moneyscalp stopte, ’s avonds laat, net toen de zon onderging. Hij had geen hoofd, maar hield zijn eigen hoofd vast in zijn hand en ik hoorde dat hij een naam riep. Ik deed mijn handen over mijn oren voor het geval het mijn eigen naam was, zodat ik niet kon horen wat hij zei. Toen ik weer opkeek, was hij verdwenen. Maar niet veel later vond er op die heuvel een ernstig auto-ongeluk plaats waarbij een jongeman om het leven kwam. Het was zijn naam die de Dullahan had geroepen.”

dullahan
Ruiter zonder hoofd (prent: publiek domein)

 Bibbers

Wie door deze spookverhalen de bibbers heeft gekregen, doet er goed aan om vandaag een gouden ring of ketting te dragen en alert te blijven. De Dullahan waart rond op bepaalde dagen van het jaar, waaronder op de donkere avonden rondom Samhain. Dan is de grens tussen de levenden en de doden immers flinterdun.

Wie liever helemaal geen risico neemt, sluit ’s avonds de gordijnen en doet oordoppen in bij naderend paardengetrappel. De Dullahan is tenslotte geen Sinterklaas en een heerlijk avondje wordt het over een maandje alleen als de Dullahan uw deur voorbij rijdt.

© Annemarie Latour

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.