De rode draad van Chiharu Shiota in het Noordbrabants Museum

Eigenlijk kwam ik helemaal niet voor het werk van Chiharu Shiota (1972). Het Noordbrabants Museum in Den Bosch had nog een andere tentoonstelling die ik wilde zien. Per toeval belandde ik een paar expositieruimtes verderop bij de fascinerende installaties van de Japanse kunstenares. Haar kunstwerken van rode draad grijpen vast en laten niet meer los. Wie deze tentoonstelling wil zien, heeft nog drie weken de tijd.

Chiharu Shiota
Chiharu Shiota, ‘Uncertain Journey, 2017’ in Het Noordbrabants Museum (foto: Annemarie Latour)

Driedimensionaal lijnenspel

Between the Lines heet de expositie in Het Noordbrabants Museum toepasselijk. Lijnen zijn er in grote overvloed. Ze kenmerken 24 foto’s, tekeningen, video’s en bijzondere draadkunstwerken. Het totaal vormt een retrospectief van Shiota’s oeuvre, dat voor het eerst in Nederland te zien is in deze solotentoonstelling.

Shiota’s tekeningen en foto’s leveren de nodige feiten op over haar ontwikkeling als kunstenares. Ze kon zich niet voldoende uiten op papier en koos toen voor ‘performance art’, waarbij ze haar lichaam gebruikte als kunstwerk. Je ziet haar naakt, besmeurd met modder en bedekt met rode verf. Vanuit deze invalshoek komen langzaam haar draadinstallaties naar voren. Rode verf leidt naar rode wollen draden, waarmee ze verder werkt in driedimensionale ruimtes.

Chiharu Shiota
Chiharu Shiota, ‘Try and Go Home, 1997′ in Het Noordbrabants Museum (foto: Annemarie Latour)

Verpakt in het rode web

Het werken met draad in strakke lijnen levert fascinerende resultaten op. De draden zijn in een oneindig lijnenspel over houten frames gespannen, waarbinnen voorwerpen zijn ‘ingepakt’ als in een spinnenweb. Zo staat er bijvoorbeeld een klein frame waarin een wit kinderjurkje verborgen zit achter een wirwar van draden. Het werk is recent, uit 2017, en heet State of Being (Children’s Dress).

Ook staat er een groot rechthoekig frame waarbinnen tientallen sleutels in het web zijn ‘geweven’. De sleutels doen denken aan Shiota’s grote succes op de Biënnale van 2015 in Venetië. Daar spon ze een web van tientallen meters waarin 50.000 sleutels waren verwerkt die mensen over de hele wereld haar hadden toegestuurd. De gedachte erachter was filosofisch: iedere sleutel bevat herinneringen en vertelt een verhaal. Het rode web verbindt deze herinneringen en daarmee de personen die de sleutel hebben geschonken.

Chiharu Shiota
Chiharu Shiota, detail van haar werk met sleutels (foto: Annemarie Latour)

Uncertain journey

Van een soortgelijk groot formaat is het klapstuk van de tentoonstelling in Den Bosch. Het is de installatie Uncertain Journey die de kunstenares speciaal voor de tentoonstellingsruimte op maat heeft gemaakt. Het effect van de ontelbare draden in de witte ruimte, verbonden aan de zwarte stalen frames van een vijftal bootjes, is verbluffend. Het kunstwerk is mysterieus, dromerig en ontroerend. Ik moet denken aan een baarmoeder waarin het leven geborgen is tot aan de geboorte, waarna de levensreis begint. Soms gaat deze reis gepaard met hoge golven en soms kabbelt het zachtjes voort.

Om dit kunstwerk in Den Bosch voor elkaar te krijgen, werkte Shiota twaalf dagen lang met tien assistenten aan de installatie. De tentoonstellingsruimte werd eerst op plafondhoogte overspannen met een groot, op maat gemaakt net. Daarna deden mensenhanden, 2000 bollen rode wol en 10.000 nietjes de rest.

Chiharu Shiota
Chiharu Shiota, ‘Uncertain Journey, 2017’ in Het Noordbrabants Museum (foto: Annemarie Latour; foto is aanklikbaar voor een vergroting)

Japans tegen wil en dank

Hoewel Shiota geen Japanse kunst maakt, straalt haar werk toch de esthetiek uit van haar geboorteland. De eenvoudige, strakke lijnen en rode kleur doen Japans aan, ook al is dat niet Shiota’s insteek. “In sommige gevallen kan achtergrondkennis een hulpmiddel zijn om iets te begrijpen, maar mijn ervaringen hebben me geleerd dat dergelijke informatie soms juist integendeel een muur opwerpt die begrip voorkomt – iets dat het denken remt, zodat je blind voor de ander wordt en misschien zelfs blind voor jezelf,” vertelde ze Art Radar Journal in 2015.

Liever haakt Shiota aan bij de kleur rood, die voor haar de verbinding vormt tussen rassen, culturen en talen: “Rood (…) suggereert een bloedlijn, de fysiologische manier waarop wij naar onze afkomst en oorsprong zoeken, en in het verlengde daarvan de interconnecties binnen de samenleving. Normaal gesproken zijn deze relaties onzichtbaar voor het menselijk oog, maar zodra we deze proberen te visualiseren met rode draad, kunnen we de veelheid aan relaties in zijn geheel observeren.”

Deze gedachte maakt haar werk, naar mijn mening, relevanter dan ooit. Shiota’s kunst maakt zichtbaar waar wij als toeschouwers – maar al te vaak afgestompt door het nieuws – blind voor zijn geworden: dat geen enkel leven, geen enkele gedachte en geen enkele herinnering vergeefs is. In het grote web is iedere draad nodig om het leven tot een prachtig kunstwerk te maken.

© Annemarie Latour

De expositie ‘Between The Lines’ van Chiharu Shiota loopt tot 15 oktober 2017 in Het Noordbrabants Museum. Bij de tentoonstelling is ook een fotoboek uitgegeven dat verkrijgbaar is in de museumwinkel.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.