Twaalf kilometer te voet naar Sint Brigida

Waarom doe ik dit? – vraag ik me af wanneer de wekker me om vier uur ’s ochtends wekt. Maar dat zal iedere pelgrim zich afvragen die zijn of haar comfort opgeeft voor een winterse voettocht. Al een paar jaar stond het op mijn verlanglijstje: de pelgrimage naar Sint Brigida in Noorbeek. Op 1 februari trekken pelgrims ieder jaar door het Zuid-Limburgse heuvellandschap naar de dorpskerk die haar naam draagt. En dit jaar liep ik mee.

Voettocht Sint Brigida
Brigida-pelgrimage in 2016 (foto: Annemarie Latour)

Geen hand voor ogen

Het is nog aardedonker wanneer ik samen met mijn wandelmaatje in Wittem aankom. Daar start de twaalf kilometer lange tocht naar Noorbeek. Er brandt geen enkel licht bij het klooster van de Redemptoristen, en ook de bekende Gerarduskapel ligt volledig gehuld in het duister. Maar zodra we onze wandelschoenen aantrekken, komen de eerste pelgrims tevoorschijn.

Een klein half uurtje later staan er ongeveer zeventig pelgrims in de inmiddels geopende en verlichte kapel. Iedereen is warm gekleed om de miezerregen en wind te trotseren. De pelgrimage start met een oud pelgrimsgebed dat – met de natte Limburgse klei in het vooruitzicht – méér dan toepasselijk is: “… Wees een schild tegen onze angsten en een stok op glibberige paden…”

Dat die paden inderdaad glibberig zijn, wordt duidelijk zodra we op weg gaan. Het is nog steeds donker en ik zie geen hand voor ogen. Voetje voor voetje volg ik wankelend het pad dat mijn voorgangers banen. Af en toe schijnt iemand met een zaklamp op verraderlijke afstapjes en hobbels. Als dat geen mooie symboliek is voor de donkere tijden die je op je levenspad kunt meemaken.

Keuvelend door het landschap

Het tempo zit er stevig in. Dat moet ook wel, wil je via zompige paden en weggetjes op tijd in Noorbeek aankomen. Langzamerhand wordt het licht en onthult het Limburgse land haar schoonheid. Het is frappant, maar ik zou zweren dat ik in Ierland loop. Groene, rollende heuvels en koeien en paarden die wind en regen trotseren; hoe vaak heb ik dit niet op het Ierse platteland gezien?

Pelgrimeren staat, naar mijn idee, niet los van het landschap waar je doorheen trekt. Soms kan dat gevoelens van weemoed oproepen. Maar voordat ik daarin verzand, komt er een medepelgrim naast me lopen om een praatje te maken. Het blijkt pater Henk Erinkveld te zijn, overste van de kloostergemeenschap in Wittem. Al keuvelend lopen we heuvel op, heuvel af, waarbij de ongenadige wind ons soms de adem beneemt.

Pelgrimeren zit pater Henk in het bloed. Hij vertelt over de tochten die hij heeft gemaakt en de bijzondere ontmoetingen onderweg. Soms, zo mijmert hij, heb je het beeld dat je als pelgrim vreemd wordt aangekeken. Maar juist op het moment dat je er doorheen zit, reikt een vreemdeling je de hand, beurt iemand je op of krijg je onderdak of iets te eten. Je donkere zelfbeeld klopt niet altijd met de waarheid.

Geldt dit soms ook niet voor het gewone leven? Hoe vaak – denk ik bij mezelf – ziet een ander jou in een veel positiever licht dan het licht waarin je jezelf plaatst? Pater Henk geeft me iets om over na te denken, terwijl we langs de bierbrouwers in Gulpen en via het Mariakapelletje in Ingber verder lopen richting Margraten.

Voettocht Sint Brigida
Het groene Limburgse heuvelland (foto: Annemarie Latour)

Een lichtend voorbeeld

We zijn inmiddels twee uur onderweg en de eerste korte pauze komt in zicht. De koster van de Margaritakerk in Margraten heeft speciaal zijn kerk geopend en verwarmd. Het is een welkome tussenstop. Pater Henk houdt een kort bezinningsmoment waarbij hij het thema van de pelgrimage kort uitdiept: Sint Brigida, een lichtend voorbeeld.

Brigida – of op z’n Iers Brigid – is van oudsher de bewaakster van vuur. In Kildare vind je naast de kathedraal die haar naam draagt het fundament van een oude vuurtempel. Geschiedschrijvers uit het verleden maken melding van een oud gebruik in Brigida’s klooster; daar werd dag en nacht een heilig vuur brandend gehouden.

De thematiek van de pelgrimstocht – een lichtend voorbeeld – is dus nog niet zo gek gekozen. Je kunt letterlijk een licht zijn voor de ander, zoals aan het begin van de voettocht, maar ook in figuurlijke zin. Voor Brigida draaide alles om het Licht – hetzelfde licht dat Huub Oosterhuis zo dichterlijk omschreef als: “Licht dat ons aanstoot in de morgen…”

Onderweg naar Noorbeek

Na een korte bezinning en een slok koffie uit mijn thermoskannetje, gaat de tocht weer verder. Dit keer loop ik naast mijn wandelmaatje, soms pratend, soms zwijgend en steeds tegen de wind in. Een uur later volgt in Banholt een tweede tussenstop. In de Gerlachuskerk zien we prachtige muurschilderingen, gemaakt door kunstenaar Sjef Hutschemakers.

De tocht gaat daarna verder en drie kwartier later, met de nodige kilometers in de benen, zien we Noorbeek liggen in het dal van het riviertje de Noor. Wie zegt dat Nederland niet mooi is, is nog nooit in het zuiden van Limburg geweest.

Voettocht Sint Brigida
Pater Henk Erinkveld leidt de bezinning in Banholt (foto: Annemarie Latour)

Drukte bij de bron

We stoppen bij de Brigidabron, de plek waar de Noor ontspringt. De bron is overkluisd met het zachte gele mergelsteen dat eigen is aan deze streek. Vlakbij waakt het silhouet van Brigida – een werk van kunstsmid Math Wanders – over de eeuwenoude bron.

We zijn trouwens niet de enigen die naar deze plek komen. Een vrijwilliger van de parochie deelt speciale flesjes Brigidawater uit om deze te laten zegenen in de kerk. Het gebruik bestaat nog steeds, zo vertelt hij me, om een scheutje van dit wijwater in de waterbak van het vee te doen om de dieren te vrijwaren van veeziektes.

Wanneer ook de pastoor van de Brigidakerk is gearriveerd met een groepje kinderen, kan de tocht naar de parochiekerk beginnen. De stoet pelgrims sluit zich aan bij de parochianen en pelgrimeert zo het laatste stuk naar de thuishaven van Sint Briej.

Afgeladen vol

De kerk – waarnaast de hoge Brigida-den prijkt die daar ieder jaar wordt neergezet – blijkt bij binnenkomst tot de nok toe vol te zitten. Jong en oud is uitgelopen om het kerkelijke feest mee te maken. Er wordt zoveel mogelijk plaatsgemaakt voor de pelgrims en dan begint de viering.

Naast het altaar staat het prachtig versierde beeld van Brigida, traditiegetrouw afgebeeld met een koe aan haar voeten. De kinderen zitten rondom het altaar, vlakbij een grote stenen kruik waarin het water uit de Brigidabron wordt overgeheveld om te worden gezegend. Wanneer het koor een gevoelig lied inzet dat bijzonder geliefd is in Ierland, kost het moeite om niet een traantje weg te pinken.

Wonderbaarlijk – denk ik bij mezelf – hoe ver de invloed van een Keltische abdis kan reiken. Anno 2016, bijna 1500 jaar na haar dood, wordt ze vereerd in een dorpje in het diepe zuiden van Limburg. Dat had ze vast nooit kunnen bedenken in haar kleine Ierse kluis onder de eik van Kildare.

Voettocht Sint Brigida
Versierd Brigidabeeld in de parochiekerk van Noorbeek (foto: Annemarie Latour)

Stukje stof

Ze had vast ook niet kunnen vermoeden dat één van haar relikwieën hier zou belanden. Na afloop van de viering haalt de pastoor de relikwie tevoorschijn die hij van de parochie in Brunssum heeft geleend. Een minuscuul stukje stof – of bot, wie zal het zeggen? – siert een zilveren reliekhouder. En zowaar, de parochianen staan in een lange rij om de relikwie te kussen.

Ik kan mijn nieuwsgierigheid niet bedwingen. Het kussen van de relikwie sla ik liever over, maar na een informatief praatje met de vriendelijke pastoor mag ik een foto maken. Brigidas zegen rust ongetwijfeld ook op mensen van goede wil met een fototoestel.

Voettocht Sint Brigida
Brigida relikwie uit Brunssum (foto: Annemarie Latour)

Beloning

Nu de pelgrimage ten einde loopt, blijft er nog één goed Limburgs gebruik over: frühschoppen. Ofwel, jezelf op koffie en vlaai trakteren als beloning voor de geleverde prestatie. En waar kan dat beter dan in een horecagelegenheid die de naam ‘Herberg Sint Brigida’ draagt? Het is er vol met pelgrims en dorpelingen. Er wordt gepraat, gelachen, kennisgemaakt en vooral lekker gegeten.

De dappersten onder de pelgrims besluiten eenzelfde voettocht terug te maken naar Wittem. Mijn wandelmaatje en ik blijven liever wat langer in de herberg en nemen de bus terug naar het klooster. Onderweg zien we onze medepelgrims door de heuvels trekken, een ontroerend gezicht. Veel sterkte op de glibberpaden… en wel thuis.

Wie weet zien we elkaar volgend jaar terug bij Sint Brigida in Noorbeek, of misschien wel op een andere plek waar de abdis van Kildare haar sporen heeft achtergelaten. Mijn wandelmaatje heeft in ieder geval besloten om haar indrukken van deze dag te delen met de Geldropse Brigidakerk. Een Brabantse versie van de pelgrimage zou immers ook niet gek zijn.

Aan Brigida, Briej of Brigid zal het niet liggen. Haar lichtende voorbeeld doet nog steeds kleine vlammetjes ontsteken. Zo springt het Vuur over, al 1500 jaar. Daar heb je eigenlijk helemaal geen vuurtempel voor nodig, bedenk ik wanneer ik weer thuis ben. Alleen een flinke dosis enthousiasme en een paar goede wandelschoenen.

© Annemarie Latour

De pelgrimage naar Sint Brigida wordt ieder jaar kosteloos aangeboden door de Stichting Pelgrimswegen & Voetpaden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.